W Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w Słupsku przeprowadzono pierwszą w Polsce i w Europie operację mikrochirurgiczną mającą wspomagać leczenie alzheimera. Pięciogodzinny zabieg wykonano u 58-letniego pacjenta we wczesnym stadium choroby. Lekarze liczą na poprawę jego stanu, ale podkreślają, że skuteczność metody wymaga dalszych badań.
Operacja odbyła się we wtorek, 20 października, w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w Słupsku. Zespół chirurgów próbował usprawnić odpływ chłonki, a tym samym wspomóc mechanizmy odpowiedzialne za usuwanie szkodliwych produktów przemiany materii z mózgu.
– Zabieg miał na celu mikrochirurgiczną próbę odbarczenia układu limfatycznego, czyli układu, który odpowiedzialny jest za usuwanie szkodliwych metabolitów z mózgu. Pacjent jest 58-latkiem, z alzheimerem wzrokowo-przestrzennym, leczonym wcześniej, bez objawów towarzyszących. Zabieg polegał na połączeniu węzłów odpowiedzialnych, które wcześniej oznaczyliśmy, za wpływ z układu limfatycznego z naczyniami żylnymi oraz dodatkowo zespoin limfatyczno-żylnych. Zabieg trwał około pięciu godzin, nasz cel został osiągnięty, wszystko zostało zrealizowane, dzisiaj pacjent wychodzi do domu, jest w stanie ogólnym dobrym – mówi dr Daniel Maliszewski, chirurg słupskiego szpitala.
Pacjent opuścił placówkę w dobrym stanie ogólnym. Jak relacjonuje lekarz, mężczyzna zgłaszał również znaczną poprawę jakości snu. To jednak dopiero pierwsza obserwacja. O ewentualnych korzyściach neurologicznych przesądzą kolejne badania, w tym testy oceniające funkcje poznawcze oraz pomiary biomarkerów.
– Pacjent, który wychodzi dzisiaj, z tego, co nam zgłaszał, nigdy wcześniej tak dobrze nie spał, ten sen się znacznie poprawił, a my na tym śnie bardzo mocno bazujemy – tam jest faza REM, tam jest faza, gdzie ten układ limfatyczny się opróżnia. A właśnie jedną z takich częstych dolegliwości u tych chorych są zaburzenia snu. Natomiast jak będzie dalej, zobaczymy, musimy zrobić kolejne testy neurologiczne – wyjaśnia dr Maliszewski.
Pomysł polega na wykorzystaniu technik mikrochirurgicznych do wspomagania procesów oczyszczania mózgu z patologicznych produktów przemiany materii. Podobne rozwiązania są rozwijane w ośrodkach zagranicznych, między innymi w Korei Południowej, Stanach Zjednoczonych i Japonii.
– Pierwsze zabiegi na świecie zostały wykonane w 2022 roku, są jednostki szczególnie chińskie w bardzo dużych ilościach, choć różnie bywa tam z techniką, są też ośrodki koreańskie, są ośrodki amerykańskie, które je wykonują. Niektórzy kwalifikują bardzo zaawansowane stadia, my stwierdziliśmy, że – zakładamy, że alzheimer jest chorobą progresywną, po części nieodwracalną – zaczniemy tam, gdzie widzimy największą szansę powodzenia tego typu zabiegów i na podstawie dostępnego piśmiennictwa wydaje się, że ta korzyść dla pacjenta będzie największa. Szukaliśmy więc pacjenta z wczesnym stadium choroby Alzheimera – mówi dr Daniel Maliszewski. – U pacjentów, którzy zostali zakwalifikowani, wykonywaliśmy białko pTau 217 – czyli biomarker pozwalający dodatkowo potwierdzić rozpoznanie, pozwalający nam też monitorować pooperacyjnie, czyli coś, co jest niskoinwazyjne, ponieważ nie musieliśmy pobierać płynu rdzeniowo-mózgowego, a jednocześnie pozwalało nam monitorować stan pacjenta i potencjalne efekty zabiegu.
W słupskim zabiegu wykorzystano dwa mikroskopy, robota mikrochirurgicznego Symani oraz ultraczuły aparat USG do mapowania struktur limfatycznych. Operację przeprowadził zespół, w którym znaleźli się m.in. dr Daniel Maliszewski, dr Ewa Migacz i dr Michał Gładysz, a kwalifikacji neurologicznej wśród pacjentów dokonał dr Kamil Chwojnicki.
Słupski szpital od lat rozwija techniki mikrochirurgiczne i supermikrochirurgiczne. W 2024 roku jako pierwsza placówka w Polsce rozpoczął stosowanie robota Symani, a w 2026 roku uzyskał status centrum referencyjnego mikrochirurgicznego leczenia obrzęku chłonnego w Europie Środkowej.
– Podstawą z jednej strony jest sprzęt. W żadnym szpitalu w Polsce nie ma takiego sprzętu, jaki jest w naszym szpitalu – mówię tu o robocie mikrochirurgicznym, o ultraczułym USG, jednym takim dostępnym w Polsce, oczywiście mikroskopie, ale on jest już pewnym standardem, natomiast jeśli bierzemy całość tego sprzętu, to to otwiera nam nowe możliwości – mówi dr Daniel Maliszewski. – Mamy też dużą współpracę zagraniczną, więc dzięki temu chłoniemy jak gąbka to, co jest najlepsze w tych ośrodkach na świecie i zaczynamy robić to samo.
Szpital ma zgodę na przeprowadzenie łącznie 15 operacji.
– Aby w ogóle wykonać ten zabieg, musieliśmy uzyskać zgodę komisji bioetycznej na tego rodzaju postępowanie terapeutyczne. I taką zgodę uzyskaliśmy. Nasz zespół zdecydował się zaangażować w poszukiwanie nowych metod, aby stworzyć nowe możliwości leczenia poza farmakoterapią, która nie rozwiązuje wszystkich problemów związanych z tą chorobą. Wiemy, że jest to choroba degeneracyjna mózgu. Wiemy orientacyjnie, co ją powoduje – odkładanie się patologicznych białek w mózgu, które powodują degenerację komórki nerwowej – mówi Andrzej Sapiński, prezes słupskiego szpitala.
Dla lekarzy najbliższe miesiące będą okresem weryfikacji pierwszych obserwacji. Powodzenie zabiegu w sensie chirurgicznym nie przesądza jeszcze o jego skuteczności terapeutycznej. Dopiero długoterminowe wyniki pozwolą ocenić, czy mikrochirurgiczne wspomaganie odpływu limfatycznego może stać się nową metodą pomocy pacjentom z chorobą Alzheimera.
Joanna Wojciechowicz-Bednarek, fot. WSS w Słupsku / P. Kawalec
